Journal of Occupational Hygiene Engineering
مجله مهندسي بهداشت حرفه اي
johe
Engineering & Technology
http://johe.umsha.ac.ir
1
admin
2383-336x
2383-3378
8
10.53208/johe
14
8888
13
fa
jalali
1405
8
1
gregorian
2026
11
1
13
1
online
1
fulltext
fa
اولویت‌بندی مدیریتی ریسک‌های حریق در صنعت نساجی بر پایه بحرانی‌بودن ریسک و امکان‌پذیری کنترل: رویکرد ترکیبی AHP و TOPSIS فازی با اعتبارسنجی VIKOR
Managerial Prioritization of Fire Risks in the Textile Industry Based on Risk Criticality and Control Feasibility: A Combined AHP and Fuzzy TOPSIS Approach with VIKOR Validation
ایمنی
Safety
مقاله پژوهشي
Research Article
<span style="font-size:11pt"><span style="line-height:150%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"B Nazanin"">سابقه و هدف</span></span></span></b><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"B Nazanin"">:ریسک حریق در صنعت نساجی از برهم‌کنش منابع سوخت، تجهیزات الکتریکی و حرارتی، رفتار انسانی و قابلیت‌های حفاظتی ناشی می‌شود. هدف مطالعه اولویت‌بندی مدیریتی ریسک‌های حریق با درنظرگرفتن هم‌زمان بحرانی‌بودن ریسک و امکان‌پذیری کنترل، و بررسی پایداری و اعتبار همگرای نتایج بود.</span></span></span></span></span></span></span></span><br>
<span style="font-size:11pt"><span style="line-height:150%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"B Nazanin""><span style="color:#ee0000">مواد و روش‌ها:</span></span></span></span></b> <span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"B Nazanin"">در این مطالعه وزن معیارها با </span></span></span><span dir="LTR" style="line-height:150%"><span style="font-family:"Times New Roman",serif">AHP</span></span> <span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"B Nazanin"">و رتبه‌بندی گزینه‌ها با </span></span></span><span dir="LTR" style="line-height:150%"><span style="font-family:"Times New Roman",serif">TOPSIS</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"B Nazanin""> فازی تعیین شد. تحلیل حساسیت شامل تغییر یک‌به‌یک وزن هر معیار به میزان ۲۰</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"Cambria",serif">±</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"B Nazanin""> درصد و یک سناریوی تنش با وزن‌های برابر بود. اعتبارسنجی مقایسه‌ای با </span></span></span><span dir="LTR" style="line-height:150%"><span style="font-family:"Times New Roman",serif">VIKOR (v=0.5)</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"B Nazanin""> انجام و همگرایی رتبه‌ها با ضرایب اسپیرمن و کندال سنجیده شد.</span></span></span></span></span></span></span></span><br>
<span style="font-size:11pt"><span style="line-height:150%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"B Nazanin"">یافته‌ها: </span></span></span></b><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"B Nazanin"">شدت پیامد با وزن 4029/0 مهم‌ترین معیار بود. تجمع روغن <span style="color:#ee0000">(5527/0)، </span>خطای انسانی (5511/0)، نقص سیستم برق (5464/0) و ضعف سیستم اعلام و اطفا (5393/0) چهار اولویت نخست بودند. در سناریوهای ۲۰</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"Cambria",serif">±</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"B Nazanin""> درصد، همبستگی رتبه‌ها با پایه بین 972/0 و ۱ بود؛ در سناریوی وزن‌های برابر به 734/0 کاهش یافت، هرچند دو اولویت نخست ثابت ماندند. رتبه‌بندی </span></span></span><span dir="LTR" style="line-height:150%"><span style="font-family:"Times New Roman",serif">VIKOR</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"B Nazanin""> با</span></span></span> <span dir="LTR" style="line-height:150%"><span style="font-family:"Times New Roman",serif">TOPSIS</span></span> <span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"B Nazanin"">فازی همگرایی بسیار بالایی داشت</span></span></span> <span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"B Nazanin"">فقط جایگاه سوم و چهارم جابه‌جا شد.</span></span></span></span></span></span></span></span><br>
<span style="font-size:11pt"><span style="line-height:150%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"B Nazanin"">نتیجه‌گیری:</span></span></span></b><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"B Nazanin""> اولویت فوری مدیریت، حذف نشت و تجمع روغن و کاهش خطاهای انسانی است. نگهداری مبتنی بر وضعیت تجهیزات الکتریکی و ارتقای مرحله‌ای سامانه‌های اعلام و اطفا باید در کانون تخصیص سرمایه قرار گیرد. تحلیل حساسیت و </span></span></span><span dir="LTR" style="line-height:150%"><span style="font-family:"Times New Roman",serif">VIKOR</span></span> <span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"B Nazanin"">نشان دادند رتبه‌های اصلی در برابر تغییرات واقع‌بینانه پایدار و قابل‌اتکا هستند.</span></span></span></span></span></span></span></span><br>
<span style="font-size:11pt"><span style="line-height:150%"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"Times New Roman",serif"><span style="color:black">Background and Objective</span></span></span></b><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"Times New Roman",serif"><span style="color:black">: Fire risk in the textile industry results from interactions among fuel sources, electrical and thermal equipment, human behavior, and protective capabilities. This study aimed to prioritize fire risks managerially by simultaneously considering risk criticality and control feasibility, and to assess the stability and convergent validity of the results.</span></span></span></span></span></span></span><br>
<span style="font-size:11pt"><span style="line-height:150%"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"Times New Roman",serif"><span style="color:black">Materials and Met</span></span></span></b><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"Times New Roman",serif"><span style="color:black">hods: Experts evaluated seven criteria and 12 fire risks. Criteria weights were determined using AHP, and alternatives were ranked using fuzzy TOPSIS. Sensitivity analysis included a one-at-a-time ±20% change in each criterion weight and a stress scenario with equal weights. Comparative validation was performed using VIKOR (v=0.5), and rank convergence was assessed via Spearman and Kendall coefficients.</span></span></span></span></span></span></span><br>
<span style="font-size:11pt"><span style="line-height:150%"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"Times New Roman",serif"><span style="color:black">Results</span></span></span></b><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"Times New Roman",serif"><span style="color:black">: Severity of consequence (weight=0.4029) was the most important criterion. Oil accumulation (0.5527), human error (0.5511), electrical system fault (0.5464), and alarm/firefighting system weakness (0.5393) were the top four priorities. Across the ±20% scenarios, rank correlation with baseline ranged from 0.972 to 1.000; it decreased to 0.734 under equal weights, though the top two priorities remained unchanged. VIKOR showed very high convergence with fuzzy TOPSIS (ρ=0.993, τ=0.970; p<0.001), with only the third and fourth ranks interchanged.</span></span></span></span></span></span></span><br>
<b><span style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span style="font-family:"Times New Roman",serif"><span style="color:black">Conclusion</span></span></span></span></b><span style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span style="font-family:"Times New Roman",serif"><span style="color:black">: Immediate management priority should target eliminating oil leakage/accumulation and reducing human errors, given their high risk, rapid implementability, and relatively low cost. Condition-based maintenance of electrical equipment and phased upgrading of alarm/firefighting systems should follow as capital-allocation priorities. Sensitivity analysis and VIKOR confirmed that the main rankings are stable and reliable under realistic changes</span></span></span></span>
ارزیابی ریسک حریق؛ صنعت نساجی؛ AHP؛ TOPSIS فازی؛ VIKOR؛ تحلیل حساسیت
Fire risk assessment, Textile industry, AHP, Fuzzy TOPSIS, VIKOR, Sensitivity analysis
8
15
http://johe.umsha.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1296-1&slc_lang=fa&sid=1
farham
Aminsharei
فرهام
امین شرعی
AMINSHAREI.FA@GMAIL.COM